|
فصل اول ماهِي واختصاصات آن
|
|
اگرچه درمقاِيسه با برخِي ممالک دِيگر ، نگهدارِي آکوآريوم در اِيران سابقه چندانِي ندارد، اما امروزه شاِيد بِيش از 000/100 آکوآريوم توسط علاقه مندان اِيرانِي نگهدارِي مي شود.متاسفانه تاکنون اطلاعات کافِي در زمي نه شناسايي ماهي هاي آکوآريومي ، تکثِير، و پرورش و نگهدارِي آنها در دسترس علاقه مندان قرار نگرفته است تا بعنوان راهنما از آنها استفاده شود.
در سال 1349 کتابِي با عنوان «آکوآريوم» نوشته اِيلِين که توسط آقاِي حسِين فرپور از زبان روسِي ترجمه شده بود، انتشار ِيافت که تمام نسخ آن فروخته شده و تاکنون تجدِيد چاپ نگردِيده است .يکِي دو جزوه کوچک چند صفحه اِي نِيز در اِين زمي نه در گذشته چاپ و توزِيع گردِيده است .در شهرِيور ماه 1359 کتاب بِيمارِي هاِي ماهي هاي آکوآريومي ، نوشته رالف گِيشلر توسط اِينجانب ترجمه و تالِيف گردِيد که منحصرا بِيمارِي هاِي اِين دسته از ماهِيان را مورد بحث قرار مي دهد.
از آنجا که دارندگان آکوآريوم علاقه مند به شناسايي ماهِي ها ، نگهدارِي، تکثِير و پرورش آنها هستند ، تصمي م گرفتم تا کتابِي با عنوان «آکوآريوم ماهي هاي آب هاِي شِيرِين» تهِيه و در اختِيار علاقمندان قرار دهم.باتوجه به اِينکه دولت جمهورِي اسلامي اِيران در اوايل سال جارِي تصميم گرفته است که از ورود کالاهاِي لوکس و تزيينِي از جمله ماهي هاي آکوآريومي به استثناي ماهي هاي مولد جلوگِيرِي کند ، در اِين کتاب سعِي شده است بِيشتر ماهِيانِي مورد بحث قرار گِيرند که تکثِير و پرورش آنها امکان پذِير بوده و به اندازه کافِي از انواع مختلف آن ها ماهيان مولد در داخل کشور وجود دارد .بدون شک ماهِيانِي نِيز وجود دارند که ِيا اسمي از آنها برده نشده است و ِيا به طور کامل مورد بحث قرار نگرفته اند .
هر ماهِي مانند ساِير جانداران داراِي ِيک اسم علمي و ِيک اسم معمولِي است که طبِيعتا اسم معمولِي آنها مرسوم تر بوده و اسم علمي آنها بِيشتر توسط ماهِي شناسان و متخصصِين مورد استفاده قرار مي گِيرد .در اِين کتاب سعِي شده است که براِي ماهِياني که در زبان فارسِي اسم معمولي ندارند، با توجه به اسم معمولِي مصطلح آنها در زبان انگلِيسِي و ِيا زبانهاِي بومي ، واژه فارسِي به کار رود .شاِيد برخِي از اِين نام ها چندان مانوس و بهترِين نباشند ، در هر صورت با راهنمايي افراد اهل فن سعِي خواهد شد که در آِينده بهترِين و مناسبترِين واژه ها به کار روند .
علت انتخاب ِيا ساختن واژه فارسِي بمنظور راِيج ساختن نام ماهِي ها بازبان فارسِي و جلوگِيرِي از به کاربردن واژه هاِي خارجِي و بخصوص واژه هاِي نادرست است .براِي مثال اکثرافراد ماهِي دم شمشِيرِي را سوآرتر مي نامند در صورتِي که اسم معمولِي اِين ماهِي به زبان انگلِيسِي سوردتِيل Sword Tail ، ِيعنِي دم شمشِيرِي است و سوردتِيل در اثر تلفظ غِيرصحِيح به سوآرتر تبدِيل و متاسفانه مصطلح شده است .برخِي از ماهِي ها فاقد اسم معمولِي معني دار و برخِي دِيگر به طور کلِي فاقد اسم معمولِي هستند .براِي ماهِياني که اسم معمولِي آنها فاقد معنِي است همان نام مصطلح به کار رفته و براِي ماهي هاي فاقد اسم معمولِي ، اسم جنس ِيا اسم گونه آن استعمال گردِيده است .
بدون شک کتاب حاضر هرگز جامع و کامل و دور از لغزش نِيست ولِي هرگونه راهنمايي و انتقاد سازنده خوانندگان و دست اندر کاران مي تواند گام موثرِي در بهتر ساختن آن در آِينده گردد .
جا دارد که از خانم نادِيا عمادِي که در نگارش کتاب و تاِيپ آن حداکثر همکارِي و کوشش را نموده است ، تشکر گردد.همچنِين از آقاِي محمود حِيدر تفرشِي که در چاپ کتاب همکارِيهاِي ارزنده اِي را ابراز نموده اند، سپاسگزارِي مي گردد .از آقاِي فرِيد شهِيدِي نِيز به خاطر ترسِيم بعضِي از اشکال کتاب قدردانِي مي شود.
کلِيه عکسهاِي رنگِي و تعدادِي از عکس هاِي سِياه و سفِيد متن کتاب از برخِي از منابعِي اقتباس گردِيده اند که مراجع آنها در آخر کتاب داده شده است .بِيشتر آنها از کتاب هاِي ماهي هاي آب هاِي شور و شِيرِين دنِيا ، دايره المعارف رنگِي ماهِي ها و اطلس رنگِي بِيمارِي هاِي ماهِي اقتباس گردِيده اند .
حسِين عمادِي
آبانماه 1359 |
دورنماِي اِيجاد آکوآريوم
|
|
شواهد تارِيخِي نشان مي دهند که اهلِي کردن حِيوانات قبل از شروع کشاورزِي توسط انسان اولِيه معمول گردِيد و در آن روزگار ِيک ِيا چند گونه از حِيوانات بسته به شراِيط محِيطِي و منطقه اِي در مجاورت وِي نگهدارِي مي شد .از آنجا که شکار حِيوانات يا حفاظت از آن ها به منظور تامي ن غذا قبل از اهلِي کردن آن ها مرسوم بوده است ، مي توان چنِين استنباط کرد که اولِين حِيوانات اهلِي شده گونه هايي بودند که بِيشتر درپاسدارِي و حفظ جان انسان موثر بوده اند و به طبع سگ از اِين نظر در مرحله اول قرار مي گِيرد .بعداز سگ حِيواناتِي اهلِي شدند که بِيشتر جنبه تولِيد غذاِيِي آنها مورد نظر بود .اگر چه در گذشته دور نِيز انسان نسبت به نگهدارِي برخِي از حِيوانات به منظور لذت بردن از زِيباِيي ها و خصوصيات طبِيعِي آن ها استفاده مي کرده است ، اما نگهدارِي حِيوانات زِيبا به خصوص پرندگان ، در مقاِيسه با تارِيخ اهلِي کردن حِيوانات محافظ ِيا غذاِيِي قدمت زِيادِي ندارند .
اگر چه دورنماِي کاملا دقِيقِي در مورد نگهدارِي انواع ماهِي به صورت تزيينِي توسط انسان در دست نِيست ، با وجود اِين مي توان گفت که از هزاران سال قبل در چِين ماهِي ها را به عنوان ِيک حِيوان خانگِي نگهدارِي مي کردند .
در قرن شانزدهم ميلادي نويسنده اي به نامChegchi-entes اولين کتاب درباره ي ماهي را با نام «ماهي هاي قرمز» نوشت .
اِين نوِيسنده بِيشتر در مورد زِيبايي اِين ماهِي ها ، تغذِيه و عکس العملشان نسبت به تغِيِيرات درجه حرارت بحث نموده است .در سال 1665 مي لادِي شخصِي به نام په پِي pepys و همسرش متوجه شدند که ماهي هاي خارجِي را بهتر مي توان براِي مدتِي طولانِي در ظرف آبِي نگهدارِي کرد .از ِيادداشت هاِي وِي معلوم نشده است که هدف نامبرده از ماهي ها خارجِي - ماهي ها ي استواِيِي بوده است ِيا خِير .يک قرن بعد نگهدارِي انواع ماهي هاي طلاِيِي در استخرها و نِيز در ظروف مخصوص در انگلستان راِيج شد .اولِين آکوآريوم به مفهوم واقعِي و امروزِي آن در سال 1819 توسط شخصِي به نام براند A.W.T.Brande درست شد نامبرده در کتاب خود در مورد استفاده از گِياهان زنده آبزِي در آکوآريوم و تهوِيه آب بدون نِياز به تعوِيض آن بحث کرده است .
اولِين آکوآريوم عمومي در سال 1853 در لندن گشاِيش ِيافت و ِيک سال بعد از اين تاريخ فيليپ گاس موسس اين آکوآريوم کتابي درباره ي نگهدارِي آکوآريوم در منزل به رشته تحرِير درآورد .حدود 10 سال بعد اولِين سرِي ماهي ها ي زنده استواِيِي به اروپا صادر شد ماهِي بهشتِي با نام علمي Macropodus opercularis که ماهِي بسِيار زِيبا و مقاومي مي باشد و هنوز هم در آکوآريوم ها نگهدارِي مي شود ، اولين گوته هاي ماهياني بود که به اروپا صادر شدند.پِيشرفت بعدِي به کار بردن پمپ براِي به جرِيان انداختن آب آ کوآرِيوم بود مبتکر اين کار انگلِيسِي ها بودند ولِي اولِين بار درآکوآريوم عمومي پارِيس که در سال 1860 گشاِيش ِيافت ، بکار رفت .
آلمانها اولِين کسانِي بودند که در جمع آورِي انواع ماهي هاي تزيينِي و طبقه بندِي و نِيز صدور آنها از مناطق استوايي به اروپا و آمرِيکا دست به کار شدند.آن ها همچنِين براِي اولِين بار موفق به تکثِير برخِي از انواع اِين ماهِي ها در آکوآريومها شدند .
از زمان رواج آکوآريوم هاِي خانگِي شاِيد بِيش از 50 سال مي گذرد و عمومي شدن آن بخصوص بعد از جنگ دوم جهانِي که حمل و نقل هوايي در سطح دنِيا رواج يافت، صورت گرفت .امروزه تولِيد و صدور انواع ماهي هاي تزيينِي در برخِي ممالک استوايِي، نِيمه استوايي و حتِي ممالک سردتر رايج است ولِي بدون شک مي توان گفت که سنگاپور با آب و هوا و شرايط مساعدِي که دارد ، مرکز ماهي هاي تزيينِي دنِيا مي باشد.هر ماه ميليونها عدد ماهِي تزيينِي در آن کشورتولِيد و به اقصِي نقاط دنِيا حمل مي شود.
در ژاپن کارهاِي زِيادِي براِي تکثِير و تولِيد انواع ماهي هاي تزيينِي آب هاِي سرد مانند ماهي هاي طلايي و انواع کارپ هاِي زِيبا و رنگِي انجام شده است .در هنگ کنگ توانسته اند ماهِياني را که تکثِيرشان سخت است ، مانند ماهِي نئون تترا ، درحد تجارتِي تکثِير و تولِيد نماِيند.
در دنِيا صدها گونه ماهِي زِينتِي وجود دارد و انسان توانسته است از طرِيق انتخاب و تکثِير گزِينشِي و از طرِيق ژنتِيک صدها نژاد دِيگر نِيز به وجود آورد .در طبِيعت گونه هاِي زِيادِي وجود دارند که از نظر فرم و رنگ چندان زِيبا نِيستند ولِي انسان از طرِيق گزِينش توانسته است انواع نژادهاِي زِيبايي را از آن تولِيد نماِيد .براِي مثال مي توان نوعِي ماهِي گوپِي به اسم علمي poecilia reticulata را نام برد که در طبِيعت بسِيار کوچک و داراِي چند رنگ درهم است که هِيچگونه تشابهِي با نژادهاِي بسِيار زِيباِي تولِيد شده توسط انسان ندارد .
در مقاِيسه با نگهدارِي ساِير حِيوانات ، نگهدارِي ماهِي از سه مزِيت عمده برخوردار است .اِين مزاِيا عبارتند از : تميزتر بودن آن ها ، وسعت کم مورد نِياز و از همه مهمتر سکوت مطلق آنها که شاِيد بر مزاِياِي دِيگر برترِي داشته باشد.
ماهِي ها نه تنها حِيوانات ساکتِي هستند ( اگرچه صامت نِيستند ) بلکه انسان ها را نِيز به نوعِي به سکوت وامي دارند .در آکوآريوم هاِي عمومي و در آکوآريوم هاِي واقع در باغ وحش ها مي توان رفتار ، حرکات و عکس العمل هاِي بازدِيدکنندگان را با عکس العمل هاِي آن ها هنگام مشاهده ساير حيوانات باغ وحش ها مقاِيسه نمود.بِين اِين دو رفتار تفاوت چشمگِيرِي مشاهده مي شود.در آکوآريوم هاِي عمومي نه تنها از سر و صدا ، خنده ها ، بلند حرف زدن ها و هر عکس العمل دِيگرِي که هنگام بازدِيد باغ وحشها وجود دارد اثرِي دِيده نمي شود ، بلکه به جاِي آن سکوت ، تفکر و حداکثر پچ پچ کردن مشاهده مي شود .حتِي بچه ها نِيز هنگام بازدِيد از آکوآريوم ها به نوعِي سکوت مي کنند.
زندگِي ساکت آبزِيان و بخصوص ماهِي ها به انسانِي که از زندگِي مدرن و ماشِينِي مملو از سرو صدا فرار مي کند الهام بخش است .اگرچه معمولا افراد علت سکوت خود را هنگام بازدِيد آکوآريوم ها نمي دانند و جواب و دلِيل قانع کننده اِي براِي اِين سکوت ندارند و اکثرا مي گوِيند راستش خودمان هم نمي دانِيم چرا ، با وجود اِين مي توان گفت که انسان وقتِي به مشاهده محِيط زِيستِي کاملا مغاِير با محِيط زِيست خود مي پردازد، سکوت مي کند .محِيطِي که خود جزيي از آن نبوده و نمي تواند هم باشد .طبِيعتا انسان به محِيطِي که جزيي از محِيط زندگِي او بوده و ِيا شباهت به محِيط زِيست او دارد عادت کرده و عکس العمل چندانِي نسبت به آن نشان نمي دهد .برعکس مشاهده محِيط و نحوه زِيستِي دِيگر ، او را به تفکر وامي دارد و در اِين مورد مخصوصاً زندگِي نسبتا صلح جوِيانه ماهِي ها تاثِيربِيشتري در او مي گذارد .جالب اِينکه حتِي دعواها و شِيطنت برخِي از ماهي ها هم نمي تواند او را وادار به عکس العملِي کند که هنگام مشاهده رفتار مشابه در حِيوانات خاکزِي انجام مي دهد .
محل قرار دادن آکوآريوم در منازل و نحوه ساختمان و محل استقرار آکوآريوم هاِي عمومي هم چندان در اِين امر بِي اثر نِيست .برخِي از آکوآريومهاِي عمومي را در داخل خلِيج هاِي کوچک و ِيا حتِي آبگِيرهاِي مصنوعِي مي سازند و عملا کسِي که براِي بازدِيد آنها مي رود گاهِي در ساختمانِي در عمق 2 ِيا چند مترِي آب قرار مي گِيرد .برخِي از انواع آکوآريومهاِي عمومي را در سردابها ، غارها و ِيا محل هاِي مشابه مي سازند که خود توام با نوعِي سکوت مي باشد .
در هر حال اگر ادعاِي ما چندان دور از حقِيقت نباشد ، مي توان پِيش بِينِي کرد که هرچه فشار زندگِي ماشِينِي ، آپارتمان نشِينِي و غِيره افزاِيش ِيابد ، بر تعداد آکوآريوم هاِي دنِيا افزوده خواهد شد و شاِيد مقاِيسه تعداد آنها در حال حاضر با ِيکِي دو دهه گذشته ، گواهِي بر شدت افزاِيش تعداد آنها در آِينده باشد . |
فصل اول
ماهِي واختصاصات آن
ماهِي چِيست ؟
|
|
ماهي ها اولِين مهره دارانِي هستند که در روِي زمي ن به وجود آمده اند.حدود 320 ميليون سال پِيش ، ِيعنِي زمانِي که عصر طلاِيِي ماهي ها به حساب مي آمد و آبزِيان بهترِين و پِيشرفته ترِين موجودات زنده دنِيا را تشکِيل مي دادند ، تراکم و گسترش ماهي ها دراوج خود قرار داشت .اولِين ماهياني که در سطح زمي ن بوجود آمدند ماهي ها بدون آرواره بودند که فسِيلهاِي آنان در رسوبات دوره دونِين Devonian ِيافت مي شوند.پس از آن در همي ن دوره ماهي ها آرواره دار اولِيه از جمله ماهي ها غضروفِي که در واقع اجداد اصلِي کوسه ماهِيان امروزِي هستند به وجود آمدند .در اواخر دوره دونِين ، ماهي ها استخوان دار اولِيه در روِي زمي ن ظاهر شدند .ماهي ها امروزِي انواع تکامل ِيافته اِي هستند که در طول اعصار ا ز تغِيِيرات تکاملِي اِين ماهي ها به وجود آمده اند .
از نظر تقسِيم بندِي جانورِي ، ماهي ها اولِين گروه مهره داران را تشکِيل مي دهند .اِين جانوران عموما خونسرد و داراِي ستون فقرات ، برانشِي و باله مي باشند که در آب زندگِي مي کنند و اکسِيژن مورد نِياز خود را از آن مي گِيرند.البته در محِيط زِيست ماهي ها ، جانوران دِيگرِي مانند پستانداران آبزِي از قبِيل نهنگ آبِي، دلفِين ها و خزندگان مانند لاک پشت آبِي ، و نِيز انواع بِي مهرگان مانند صدفها ، مي گوها و غِيره نِيز زندگِي مي کنند که با ماهي ها کلا جزو آبزِيان قلمداد مي شوند .علم مطالعه و شناسايي ماهي ها را ماهِي شناسِي ِيا اِيکتِيولوژِي Ichthyoiogy مي گوِيند .
اگر چه زمان حاضر دِيگر عصر طلايي ماهي ها نِيست ، با وجود اِين امروز هم ماهي ها قسمت عمده مهره داران را بوجود مي آورند.در حال حاضر بِيش از 20000گونه از انواع مختلف ماهِي در آب هاِي دنِيا زندگِي مي کنند و برخِي از دانشمندان معتقدند که حدود 40 هزار گونه ماهِي دردنِيا وجود دارد .در مقاِيسه با تعداد گونه هاِي ماهي ها ، کل تعداد گونه هاِي شناخته شده پرندگان 8600عدد ، پستانداران 4500 عدد ، خزندگان 6000 عدد و دوزِيستان 2500 عدد مي باشد .بنابراِين از 37600 گونه انواع مهره داران زنده شناخته شده در مجموع 6/42 درصد آنها را ماهي ها تشکِيل مي دهند ، در صورتِي که پستانداران 12 درصد ، پرندگان 9/22 درصد خزندگان 16 درصد و دوزِيستان 6/6 درصد آنها را تشکِيل مي دهند .
علاوه بر گسترش و تنوع گونه ها ، شکل و اندازه ماهي ها نِيز بسِيار متفاوت است .برخِي از انواع کوسه ماهي ها تا 21 متر طول و 25 تن وزن مي رسند در صورتِي که برخِي از ماهي ها تزيينِي وقتِي طول آنها کمي بِيشتر از ِيک سانتِيمتر است بالغ مي شوند ، ماهِي گوپِي کوتوله Mistchthys وقتِي به طول 12 مي لِيمتر مي رسد بالغ مي گردد ، در حالِي که فِيل ماهِي درِياِي خزر که تا وزن 1471 کِيلوگرم هم صِيد شده است در 20 سالگِي بالغ مي شود .
درحال حاضر بِيش از 71 درصد سطح زمي ن را آب تشکِيل مي دهد ؛.ِيعنِي از 510 ميليون کِيلومتر مربع وسعت زمي ن حدود 361 ميليون کِيلومتر مربع آن را آب پوشانِيده است .از 149 ميليون کِيلومتر مربع خشکِي نِيز حدود 5/3 ميليون کِيلومتر مربع آن را آب هاِي داخلِي تشکِيل مي دهند .درهمه اِين آبها ِيعنِي از آب هاِي بسِيار سرد اقِيانوس منجمد شمالِي با درجه حرارت زِير انجماد تا چشمه هاِي آب گرم با حرارت حدود 40 درجه سانتِيگراد( چشمه هاِي آبگرم اطراف بندر عباس) ، و نِيز از آب هاِي شِيرِين بسِيار نرم تا آبهاِي شور که حتِي تخم مرغ در آنها شناور مي گردد ماهي ها زندگِي مي کنند .اِين جانوران همچنِين درغارهاِي تارِيک و اعماق بسِيار زِياد اقِيانوسها که داراِي تارِيکِي مطلق و فشار بِيش از 1100 اتمسفر است زندگِي مي کنند .حد ارتفاع شناخته شده زِيست ماهي ها از 5000 متر بالاِي سطح درِيا تا 11000 متر زِير سطح درِيا متفاوت است . |
تنوع ماهي ها :
|
|
ماهي ها از نظر زندگِي کردن در آب ،تنفس با برانشِي و حرکت با باله ها مشابه هم هستند ولِي از نظر شکل ظاهرِي ، ساختمان بدن ، اندازه و گسترش زمانِي و مکانِي به حدِي متنوع هستند که براِي شناسايي کلِي آن ها احتِياج به طبقه بندِي خاصِي مي باشد .تاکنون کوششهاِي زِيادِي براِي طبقه بندِي ماهي ها انجام شده و سبک و روش هاِي متفاوتِي توسط ماهِي شناسان ارائه گردِيده است .درطبقه بندِي ماهي ها ، معمولا آنهايي که به ِيکدِيگر شباهت دارند در ِيک گروه قرار گرفته و هر گروه نِيز تقسِيم بندِي هاِي دِيگرِي در داخل افراد خود دارند . |
به طور کلِي ماهي ها زنده امروزِي را به سه گروه تقسِيم مي کنند که عبارتنداز:
|
|
1- ماهي ها بدون آرواره ِيا Agnatha
2- ماهي ها غضروفِي ِيا Chondrichthys
3- ماهي ها استخوانِي ِيا Osteichthys
به طور کلِي ماهي ها در تقسِيمِ بندِي خود داراِي 3 کلاس (رده)، 6زِير کلاس ، 44 راسته 40 زِير راسته ، 251 خانواده و بِيش از 25000 گونه و زِير گونه مي باشند . |
ساختمان بدن ماهي ها
|
|
از آنجا که براِي شناسايي ماهي ها لازم است علاقه مندان به نگهدارِي ماهي هاي تزيينِي مختصرِي درمورد ساختمان بدن و اختصاصات تشرِيحِي آن ها آگاهِي داشته باشند ، لذا در اِينجا به طور خلاصه به شرح پاره اِي از اِين اختصاصات مي پردازِيم (شکل 1 اختصاصات ساختمانِ خارجِي ماهِي را نشان مي دهد ): |
1- شکل بدن
|
|
به طور کلِي ماهي ها دوکِي شکل و برش عرضِي آن ها بِيضِي شکل است .با وجود اِين شکل عمومي برخِي از ماهي ها ممکن است کروِي ، مارمانند ، پهن ، نخ مانند، نوارِي ، پهن کشِيده و غِيره باشد . |
2- پوشش بدن
|
|
بدن ماهي ها از پوست نسبتا سختِي پوشِيده شده است که گاهِي جدا کردن آن مشکل مي باشد .اِين پوست درداخل سوراخهاِي بدن ماهِي نِيز نفوذ کرده و روِي کره چشم را هم مي پوشاند .قسمتِي از آن که روِي چشم قرار مي گِيرد داراِي رنگ شفاف مي باشد .فلس ها که درواقع حفاظت پوست ، عضلات و اعضاي داخلِي بدن را به عهده دارند، در داخل پوست قرار دارند .اندازه فلسها از حد ميکروسکوپي تا اندازه ِيک سکه دو رِيالِي ِيا بزرگتر متفاوت است .تعداد فلسهاِي روِي ِيک ردِيف گرد دور بدن و همچنِين تعداد فلسهاِي روِي خط جانبِي ماهي ها ِيک گونه معمولا مساوِي بوده و اکثرا در طبقه بندِي ماهي ها نِيز از آن استفاده مي شود .از نظر رنگ آميزي نِيز ماهي ها متغِير بوده و ممکن است بِي رنگ، ساده و ِيا رنگِين باشند . |
3- زوائد بدن
|
|
باله ها که وسِيله حرکت ماهي ها در جهات مختلف مي باشند زوائد اصلِي بدن آنها را تشکِيل مي دهند .از نظر تعداد ، باله هاِي ِيک ماهِي به فرد و زوج تقسِيم مي شود .باله هاِي سِينه اِي و شکمي جزو باله هاِي زو ج و باله هاِي پشتِي ، مخرجِي و دمي جزو باله هاِي فرد محسوب مي شوند .
باله چرمي که معمولا دربرخِي ازماهي ها مانند ماهي ها آزاد و قزل آلا و بِيشتر کاراسِين ها و نِيز برخِي از گربه ماهي ها دِيده مي شود ، باله فردِي است که از نظر ساختمانِي با باله هاِي دِيگر فرق مي کند .برخِي از ماهي ها ممکن است فاقد ِيک ِيا تعدادِي از باله ها بوده و گاهِي ممکن است تعداد باله هاِي پشتِي از ِيک عدد بِيشتر باشد .در هر حال اِين باله ها هرگز مانند باله هاِي زوج قرِينه نِيستند . |
4-سوراخ هاِي بدن
|
|
سوراخ هاِي بدن ماهِي عبارتند از: دهان ، برانشي ها ، چشم ها و مخرج .همانطور که قبلا گفته شد لاِيه اِي از پوست شفاف روِي چشم ها را مي پوشاند .معمولا در هر طرف سر ماهِي ِيک ِيا دو سوراخ حسِي وجود دارد که تا حدِي کار بِينِي را انجام مي دهند . |
5-خط جانبِي
|
|
اکثر ماهي ها در طرفِين بدن داراِي خطِي به نام خط جانبِي مي باشند که با ساختمان خاصِي که دارند مي توانند برخِي از اختصاصات آب مانند شورِي ، جرِيان آب و در جه حرارت را حس نماِيند .در برخِي از ماهي ها سِيستم خاصِي بِين خط جانبِي و گوش داخلِي به وجود مي آِيد که باعث افزاِيش تواناِيِي حسِي ماهِي مي گردد .خطوط جانبِي در برخِي از ماهي ها در هر طرف 2 عدد بوده و در برخِي دِيگر ممکن است اصولا وجود نداشته باشند. |
6- گردش خون
|
|
گردش خون ماهِي توسط قلب و رگ ها انجام مي گِيرد .قلب ماهِي داراِي ِيک بطن و ِيک دهلِيز و ِيک سِينوس در ابتداِي دهلِيز به نام سِينوس سِياهرگِي مي باشد .قلب به صورت ِيک پمپ عمل کرده و خون را به جلو و به طرف برانشِي ها براِي تبادلات گازِي ِيعنِي گرفتن اکسِيژن و پس دادن گاز کربنِيک مي فرستد .خون سِياهرگِي پس از ورود به سِينوس وارد دهلِيز شده و از آنجا به بطن عضلانِي رفته و سپس از طرِيق مخروط آئورتِي و 4 سرخرگ برانشِي و جهت تبادلات گازِي ، وارد برانشي ها مي شود.از برانشي ها خون به وسِيله سِياهرگ هاِي مخصوص وارد آئورت پشتِي شده و از آن جا به تمام بدن توزِيع مي گردد .خون تِيره به وسِيله 4 سِياهرگ که دو عدد از جلو و دو عدد از پشت مي آِيد ، وِيک سِياهرگ که خون دستگاه گوارشِ را از کبد مي آورد ، به قلب بازگشت داده مي شود . |
7- تنفس در ماهي ها
|
|
تنفس به منظور گرفتن اکسِيژن وپس دادن گاز کربنِيک حاصل از سوخت و ساز ماهِي انجام مي شود .در مهره داران هوازِي محل تبادلات گازِي رِيه است و اکسِيژن مورد نِياز از هوا گرفته شده و گازکربنِيک به آن پس داده مي شود .در ماهي ها که محِيط زِيست آن ها آب مي باشد ، اکسِيژن مورد نِياز توسط برانشِي ها در دو طرف سر ماهِي و زِير سرپوش برانشِي قرار دارند .در هر دو طرف سر در ِيک محفظه مشترک ، 4 برانشِي وجود دارد که هر ِيک داراِي ِيک کمان برانشِي بوده و بر روِي هر کمان رشته هاِي برانشِي با ساختمان خاص خود که مشابه ساختمان رِيه مهره داران خاکزِي است قرار دارند .
ماهي ها براِي تنفس به همان طرِيق که مهره داران هوازِي با انجام دم و بازدم اکسِيژن هوا را گرفته و گاز کربنِيک را پس مي دهند ، بايد مرتبا با گرفتن آب از طرِيق دهان و خارج کردن آن از طرِيق برانشِي ها عملِيات دم وباز دم را انجام دهند .در برخِي از ماهي ها گاهِي در قسمت داخلِي کمان هاِي برانشي ها ، فِيلترهاِي دندانه مانندِي وجود دارد که براِي گرفتن و جدا ساختن مواد غذايي از آب به کار مي روند .در گروهِي از ماهي ها که به آنها دورِيه اِي مي گوِيند تنفس مشابه مهره داران هوازِي انجام مي گردد.اِين ماهي ها به جاِي برانشِي داراِي نوعِي رِيه هستند و براِي تنفس مرتباً به سطح آب آمده و از اکسِيژن هوا استفاده مي نماِيند .در برخِي دِيگر از انواع ماهي ها ، علاوه بر برانشِي ها ، اعضا کمکِي تنفس وجود دارند که در هنگام کم شدن اکسِيژن محلول در آب و ِيا در مواقعِي که ماهِي به عللِي خارج از آب قرار مي گِيرد ، مي تواند با کمک اِين اعضا از اکسِيژن هوا استفاده نماِيد .اِين اعضاي در ماهي ها مختلف در داخل دهان ، داخل دستگاه گوارشِ و ِيا کِيسه شنا قرار دارند . |
8- دستگاه تولِيد مثلِ
|
|
غدد تولِيد مثلِ ماهِي ماده را تخمدان و غدد تولِيد مثلِ ماهِي نر را بِيضه و ِيا تستِيکول مي نامند .در برخِي از انواع ماهي ها ممکن است در ِيک فرد هر دو غده وجود داشته باشد که به آن اصطلاحا دو جنسي يا هرمافرودِيت مي گوِيند ( مانند عده اِي از گونه هاِي ماهِي باس درِياِيِي ) .در برخِي دِيگر از ماهي ها ممکن است تغِيِير جنسِيت مشاهده گردد .براِي مثال برخِي از ماهي ها طلايي نر با افزاِيش سن تبدِيل به ماهِي ماده مي گردند .
الف : تخمدانها
تخمدان ها داخلِي و معمولا دراز هستند ولِي گاهِي ممکن است کوتاه باشند .اندازه آنها بستگِي به ميزان رسِيدگِي جنسِي ماهي ها دارد .در مواقعِي که تخمدان ها کاملا رسِيده اند، حتِي ممکن است تا 70 درصد وزن بدن ماهِي را تشکِيل دهند .رنگ تخمدان ها بسته به نوع ماهِي و حتِي افراد هر گونه تا حدودِي متفاوت است .در ماهي هاي جوان متماِيل به سفِيد ِيا متماِيل به سبز و در ماهي هاي بزرگترزرد ِيا طلايي مي باشد .تعداد تخم در ماهي هاي مختلف ، متفاوت مي باشد، از ِيک عدد در هر تخمدان تا چندِين ميليون عدد درهر ماهِي ماده فرق مي کند .
ب : بِيضه ها
بِيضه هاِي ماهي ها نِيز داخلِي و دراز مي باشند .تعداد آنها معمولا دو عدد است اما در برخِي از گونه ها ابتدا 2 تا بوده ولِي بعدا ِ يکِي مي شوند .اندازه و رنگ آنها در مراحل مختلف رسِيدگِي فرق کرده و اکثرا سفِيد مي باشد .وزن آنها ممکن است تا 12 درصد وزن ماهِي نر برسد . |
9-دستگاه گوارش
|
|
دستگاه گوارش ماهِي از دهان شروع و به مخرج ختم مي شود .بعد از دهان که معمولا داراِي دندانهاِي آرواره اِي است ، حفره دهان وجود دارد .در برخِي از ماهي ها در اِين قسمت بر روِي زبان و در سقف دهان دندانهايي دِيده مي شود .گلو بعد از حفره دهانِي قرار داشته و در برخِي از گونه ها دندان هاِيي گلويي که معمولاً به صورت آسِياب کار مي کند در اِين قسمت قرار دارند .ارتباط دهان و برانشِين ها نِيز در اِينجا انجام مي گِيرد .پس از گلو ، مرِي و سپس معده قرار دارد .در مدخل روده درِيچه پِيلورِي و ِيک سکوم کوتاه که به معده وصل مي شود قرار مي گِيرد .روده که محل اصلِي جذب غذاست بعد از معده قرار داشته و به مخرج ختم مي گردد .دستگاه گوارشِي ماهي ها و بخصوص دندانها در گونه هاِي مختلف ماهِي بسته به طبِيعت غذايي آنها فرق مي کند .
10-دستگاه دفعِي
کلِيه هاِي قهوه اِي رنگ ، دراز و فشرده ماهي ها ، زِير کِيسه شنا و روِي مهره ها قرار دارند .وقتِي تمام اعضاء داخل بدن ماهِي براِي طبخ خارج مي شوند ، کلِيه ها به رنگ قهوه اِي و به صورت خون مرده روِي مهره ها دِيده مي شوند .کلِيه ها مواد دفعِي را از خون گرفته و به وسِيله ِيک مي زناِي از هر کلِيه آن را به مثانه و از آنجا به وسِيله لوله بارِيکِي به مخرج تناسلِي مي رِيزند .
11-دستگاه عصبِي
ماهي ها استخوانِي داراِي مغز کوچک و کوتاهِي مي باشند .لبهاِي بوِيايي و نِيمکره هاِي مغز و مغز وسطِي کوچک اند ولِي مخچه نسبتا بزرگ است .اعصاب مخچه اِي 10 زوج مي باشند .نخاع شوکِي از داخل مهره ها عبور کرده و از هر مهره ِيک زوج نخاعِي خارج مي شود .
12-کِيسه شنا
کِيسه شنا که به آن کِيسه گاز هم مي گوِيند عضو اصلِي کنترل فشار آب و حفظ تعادل ماهِي مي باشد .اگر چه در برخِي از ماهي ها کِيسه شنا وجود ندارد، با وجود اِين در ماهي ها استخوانِي اِين کِيسه به حداکثر تکامل خود رسِيده و در برخِي از ماهي ها علاوه بر کارهاِي فوق ، به صورت عضو کمک تنفسِي و نِيز عضو تولِيد صوت عمل مي نماِيد .وزن مخصوص ماهِي 07/1 گرم است که از وزن مخصوص آب که مقدار آن 0005/1 گرم است بِيشتر بوده ، بنابراِين اگر ماهِي شنا نکند به ته آب فرو مي رود .ماهِي براِي حفظ تعادل خود بايد همواره شنا کند و انرژِي زِيادِي براِي اِين منظور صرف نماِيد .براِي جلوگِيرِي از صرف انرژِي زِياد ، ماهِي با روش فِيزِيولوژِيک خاصِي مي تواند با افزودن هواِي داخل کِيسه شنا ، خود را سبک تر کرده و در عمق دلخواه نگهداشته و ِيا با کاهش حجم گاز آن ، خود را به عمق مورد نظر برساند .
13- رنگ آميزي ماهي ها
رنگ بدن ماهي ها در اثر وجود پِيگمان ها ِيا رنگدانه هاِي داخل پوست بدن آنها بوجود مي آِيد .اگر در بدن ماهِي رنگدانه ها وجود نداشته باشند ، بدن آنها معمولا بِي رنگ و گاهِي شِيشه اِي مي باشد .اِين نوع رنگ بخصوص درِ بچه ماهي ها که هنوز رنگدانه ها در پوستشان تشکِيل نشده است ، دِيده مي شود .اگر همه رنگدانه ها ِيکنواخت باشند ، رنگ بدن ماهِي هم ِيکنواخت است .براِي مثال مي توان از رنگ ِيکنواخت برخِي از ماهي ها قرمز ِيا ماهي ها طلايي ِيا ماهِي مولِي سِياه نام برد .اگر رنگدانه ها متنوع باشند ، رنگ بدن ماهِي هم ِيکنواخت نخواهد بود .برخِي از ماهي ها مانند پرندگان داراِي رنگ آميزي بسِيار زِيبايي مي باشند که داراِي رِيشه ژنتِيکِي مي باشد . |
موقعیت دشتچی